نویسنده دایره المعارف بازی های بومی محلی در گفت وگو با ایرنا:

«دایره المعارف بازی های بومی» بر اساس مطالعه تطبیقی است

تهران- ایرنا- «پوریا سهرابی» نویسنده کتاب «دایره المعارف بازی های بومی - محلی»، با اشاره به مراحل گردآوری داده های این کتاب گفت: شناخت بازی ها و مطالعه تطبیقی آن در داخل و خارج از کشور، مهمترین دستور کار تدوین کنندگان این دایره المعارف بود.

به گزارش ایرنا، طرح تدوین دایره المعارف بازی های بومی و محلی از چند سال گذشته در دستور کار فدراسیون ورزش روستایی و بازی بومی محلی قرار گرفت و هم اکنون این کتاب در مرحله چاپ قرار دارد. گروه ورزش ایرنا برای آشنایی با شیوه های گرداوری اطلاعات این کتاب و اهمیت آن، پای سخنان «پوریا سهرابی» پژوهشگر حوزه بازی های بومی و محلی نشسته است.
متن کامل این گفت وگو در زیر آمده است؛
**ایرنا: در دهه دوم قرن بیست و یکم هستیم و میزان تغییرات سبک زندگی به نسبت گذشته بیشتر و سریع تر است. چه ضرورتی وجود دارد که فدراسیون ورزش روستایی اقدام به گردآوری کتابی با عنوان دایره المعارف بازی های بومی و محلی کند؟
- سهرابی: وقتی که سازمانی جهانی یونسکو به دنبال گردآوری میراث نامحسوس فرهنگ هاست و ما نیز در این زمینه کشوری صاحب تمدن به شمار می رویم، نمی توانیم از میراث نامحسوس و گذشته خود چشم پوشی کنیم. میراثی که حاصل هزاران سال زندگی اقوام ایرانی در فلات ایران است.
همچنین زمانی که ماموریت صیانت از بازی های بومی و محلی به یک بخش یا فدراسیون داده می شود باید نسبت به آن موضوع آگاهی داشته باشد و اسناد شفاهی و مکتوب آن را نیز گردآوری کند. ما باید بدانیم با چه موضوعی درگیر طرف و دنبال چه هدفی هستیم.

** ایرنا: تا کنون در دایره المعارف بازی های بومی و محلی چند بازی به ثبت رسیده است؟
- سهرابی: نخستین سوالی که برای گردآوری این کتاب در ذهن گروه و تیم ما شکل گرفت، این بود که در بین اقوام ساکن در مرزهای سیاسی کشور، چند بازی وجود دارد. بررسی ها نشان داد که شمار بازی های ما تحت تاثیر تنوع و نام بازی ها دسته بندی می شوند زیرا ممکن است یک بازی در چند منطقه مختلف کشور با نام های مختلفی شناخته شود. تعداد بازی بومی محلی ثبت شده در این کتاب کمتر از یک هزار مورد است.
**ایرنا: چه ملاک هایی در بازی های بومی و محلی برای دسته بندی این بازی ها در دستور کار قرار گرفت. آیا صرفا براساس انجام آن بازی در منطقه ای خاص بازی تعرف می شود یا مطالعه تطبیقی نیز انجام شد؟
- سهرابی: برای شناخت و ثبت بازی های بومی و محلی در ایران نخستین اقدام مطالعه تطبیقی بود که هم در حوزه داخلی و هم در حوزه خارجی در دستور کار قرار گرفت و ما هم بازی های بومی را بررسی کردیم و بازی های وارداتی به حوزه فلات ایران را نیز در دستور کار قرار دادیم.
در این بررسی ها مشخص شد تنوع بازی های بومی و محلی تحت تاثیر نام و منطقه جغرافیایی قرار گرفته و بسیاری از این بازی ها در بین اقوام ایرانی ریشه مشترکی دارند، اما با نام های متفاوت برگزار می شوند.
همچنین در زمینه بازی های بومی و محلی کشورهایی که با ایران قرابت فرهنگی دارند، مطالعه تطبیقی انجام و راهکارهای حفظ میراث ناملموس فرهنگی آنان را مورد بررسی قرار دادیم. در نهایت مشخص شد روش گردآوری اطلاعات این بازی ها در کشورهای دیگر نیز با استفاده از مطالعه، مصاحبه، تاریخ شفاهی و مشاهده میدانی است.
** ایرنا: آیا در مطالعه تطبیقی بازی های بومی – محلی ایران با کشورهای اشتراک در این بازی ها وجود داشت؟
- سهرابی: پراکندگی اقوام آریایی در کشورهای مختلف موجب شده تا بازی هایی با ریشه های مشابه و نام های متفاوت در برخی از کشورهای همسایه وجود داشته باشد. به عنوان مثال، تیرندازی روی اسب که یکی از سرگرمی های استان لرستان و حوزه فرهنگی غرب است و در این استان به «قی قاچ» معروف است در هند، مغولستان و مغول هایی که در منطقه چین زندگی می کنند یک سرگرمی به شمار می رود.
** ایرنا: با وجود مطالعات شما، چه دلایلی برای این قرابت و شکل گیری بازی بومی و محلی وجود دارد؟
- سهرابی: بازی های بومی و محلی ویژگی ای دارد که در بین اقوام مشترک است و دلیل به وجود آمدن آن نیز بستگی به جغرافیای شکل گیری آن دارد. اگر در کرمان و سیستان بازی بومی و محلی براساس ویژگی های جغرافیایی و کویری منطقه شکل گرفته، در بازی های بومی محلی غرب ایران سنگ و ابزارهای کوهستانی به عنوان عناصر قالب این بازی ها به شمار می روند.

** ایرنا: جمع آوری اطلاعات نزدیک به هزار بازی بومی و محلی از فرهنگ و مناطق مختلف کشور نمی تواند کار ساده ای به شمار آید، چه برنامه هایی در دستور کار قرار دادید تا در کمتر از یک دهه این مجموعه کامل شود؟
- سهرابی: اگر تیم جمع آوری اطلاعات بازی های بومی و محلی سفر به مناطق مختلف کشور در دستور کار قرار می دادند به یقین هم هزینه و هم زمان بیشتری لازم بود، زیرا ما باید 450 شهر و بیش از 60 هزار روستا را بررسی می کردیم.
روش ما در گردآوری اطلاعات، ارتباط گیری با افراد آشنا با این بازی ها در مناطق مختلف کشور بود که در نهایت موجب شد تا در کوتاه مدت بیش از پنج هزار نفر برای این کار آماده شوند که بیشتر آنان معلمان تربیت بدنی در مدارس بودند.
گرداوری اطلاعات در این زمینه برای برخی از افراد به عنوان یک کار کارگاهی مشخص شد و در نهایت ما توانستیم بیش از شش هزار صفحه اطلاعات از طریق این افراد گردآوری کنیم. با پالایش این اطلاعات از طریق مختلف هم اکنون کتاب آماده چاپ و قابل دفاع در زمینه های مختلف است.

** ایرنا: برای گردآوری و چاپ این مجموعه از سوی چه نهادهایی کمک دریافت کرده اید؟
- سهرابی: گردآوری و چاپ این مجموعه هزینه فراوانی دارد و ما سعی داریم برای چاپ آن از وزارت ورزش و امور جوانان هزینه هایی دریافت کنیم که تا کنون به صورت شفاهی موافقت کرده اند. همچنین با رایزنی هایی که با سازمان جهانی یونسکو انجام شده از سوی این سازمان، قول هایی برای مساعدت دریافت شده است اما هنوز به صورت کامل مشخص نشده سهم وزارت ورزش و سازمان یونسکو هر کدام چه میزان است.

** ایرنا: با چاپ این کتاب دریچه ای جدید به روی بازی های بومی و محلی و علاقمندان به این بازی ها گشوده خواهد شد. به عنوان یک استاد دانشگاه و مولف کتاب، آینده بازی های بومی و محلی را چگونه ارزیابی می کنید؟
- سهرابی: کتاب دایره المعارف بازی های بومی محلی گام نخست احیای این بازی ها است. در آینده اگر پژوهشگران بخواهند در این زمینه کارهایی انجام دهند، منبع ای ویژه (رفرنس) در اختیار دارند که بازی های بومی و محلی استان های مختلف در آن قرار دارد.
رویگردانی از ورزش های خشن در جامعه در حال رواج است و جذابیت بازی های بومی و محلی می تواند به خوبی جای خود را در بین علاقه مندان باز کند. فعالیت بدنی در ورزش همگانی به عنوان یک تفریح و سرگرمی شناخته می شود و این ویژگی بارز بازی هاست. روی آوردن به این بازی ها در شرایط کنونی بیش از 20 سال گذشته است زیرا در مدارس، دانشگاه و در بین نیروهای مسلح نیز بحث بر برگزاری آنها خواهد شد.